Արթուր Հարությունյանի Ուսումնական Բլոգ

Նպատակը՝

• Որոնք են իշխանության դրական և բացասական կողմերը։ Իշխանությունը առավելություն է , արտոնություն ․ թե․․․:

Իշխանությունը կարևոր դեր ունի հասարակության մեջ և կարող է լինել ինչպես առավելություն ու արտոնություն, այնպես էլ մեծ պատասխանատվություն։ Մի կողմից այն հնարավորություն է տալիս մարդուն ազդեցություն ունենալ, կազմակերպել հասարակական կյանքը, ապահովել կարգ ու զարգացում, պաշտպանել մարդկանց իրավունքներն ու օգնել կարիքավորներին։ Սակայն մյուս կողմից իշխանությունը կարող է ունենալ նաև բացասական կողմեր․ այն երբեմն չարաշահվում է, առաջանում է կոռուպցիա, սահմանափակվում են մարդկանց ազատությունները և ստեղծվում է անարդարություն։ Այդ պատճառով իշխանությունը պետք է օգտագործել խելամիտ և արդար կերպով, քանի որ այն կարող է բերել թե բարօրություն, թե վնաս կախված նրանից, թե ինչպես է այն կիրառվում։

• Ինչ միջոցներով է իշխանությունն ազդում մարդկանց վարքագծի վրա։

Իշխանությունն ազդում է մարդկանց վարքագծի վրա օրենքների ու կանոնների միջոցով, խրախուսելով կամ պատժելով որոշ գործողություններ։ Այն նաև ձևավորում է մարդկանց կարծիքներն ու արժեքները՝ կրթության և տեղեկատվության միջոցով։ Այսպիսով, մարդիկ հաճախ իրենց վարքը համապատասխանեցնում են ընդունված նորմերին։

• Ինչպես, ինչ միջոցներով է պետությունը կարգուկանոն հաստատում և պաշտպանում։

Պետությունը կարգուկանոն հաստատում և պաշտպանում է օրենքների ու կանոնների միջոցով՝ սահմանելով թույլատրելի վարքը։ Այն ապահովում է դրանց կատարումը իրավապահ մարմինների օգնությամբ (ոստիկանություն, դատարաններ) և կիրառում է պատիժներ խախտումների դեպքում։ Բացի այդ, պետությունը օգտագործում է նաև կրթություն, վերահսկողություն և խրախուսում՝ հասարակությունում կարգ ու կայունություն պահպանելու համար։

Դասարանական աշխատանք․

Սրտամկանի ինֆարկտը առաջանում է, երբ՝
ա) սրտի մկանին արյան մատակարարումը խանգարվում է
բ) սիրտը շատ արագ է աշխատում
գ) արյունը շատանում է
դ) թոքերը չեն աշխատում

Սրտամկանի ինֆարկտի հիմնական պատճառներից մեկը՝
ա) անոթների խցանումն է
բ) մկանների աճն է
գ) թոքերի հիվանդությունն է
դ) մաշկի վնասումն է

Առողջ սիրտը մարդու օրգանիզմում կատարում է՝
ա) արյան շրջանառություն ապահովելու գործառույթ
բ) մարսողություն
գ) շնչառություն
դ) արտազատություն

Առողջ սրտի աշխատանքը նպաստում է՝
ա) օրգանիզմի բոլոր օրգաններին թթվածին հասցնելուն
բ) միայն թոքերի աշխատանքին
գ) միայն մկանների աճին
դ) միայն մաշկի պաշտպանությանը

Ինսուլտը տեղի է ունենում, երբ՝
ա) խանգարվում է գլխուղեղի արյան շրջանառությունը
բ) սիրտը դադարում է աշխատել
գ) թոքերը վնասվում են
դ) մկանները ցավում են

Ինսուլտի հիմնական պատճառ կարող է լինել՝
ա) գլխուղեղի անոթի խցանումը կամ պատռումը
բ) ստամոքսի հիվանդությունը
գ) մաշկի վնասումը
դ) ոսկորի կոտրվածքը

Ինսուլտի ժամանակ կարող է առաջանալ՝
ա) խոսքի և շարժումների խանգարում
բ) մազերի աճ
գ) եղունգների երկարացում
դ) տեսողության լավացում

Սրտամկանի ինֆարկտից և ինսուլտից խուսափելու համար կարևոր է՝
ա) առողջ ապրելակերպը
բ) քիչ շարժվելը
գ) շատ քաղցր ուտելը
դ) միայն քնելը

Սրտի առողջության պահպանման համար կարևոր է՝
ա) ֆիզիկական ակտիվությունը
բ) միայն նստակյաց կյանքը
գ) քնի բացակայությունը
դ) անընդհատ սթրեսը

Ինսուլտը կոչվում է նաև՝
ա) գլխուղեղի կաթված
բ) սրտի կանգ
գ) թոքերի բորբոքում
դ) մկանային հիվանդություն։

Արվեստը։ Տպագիր գրքի ի հայտ գալուն պես զգալի նվա զում է նկարազարդ ձեռագրերի պահանջարկը: Բայցևայնպես այս շրջանից մեզ հայտնի են մի շարք ինքնատիպ ծաղկողներ: Նրանցից մեկն էր Հակոբ Ջուղայեցին, որի նկարազարդումները տարբերվում են ուրույն գեղարվեստական ոճով և գունապնակով, ինչպես նաև հարուստ պատկերաշարով: Ուշ միջնադարյան սրբանկարները հաստոցային գործեր էին, արվում էին նաև կտավի վրա և դրվում էին եկեղեցու խորա նում: Սրբանկարներում արդեն նկատելի է արվեստի աշխարհիկացման գործընթացը՝ պայմանավորված եվրոպական արվեստի ազդեցությամբ:

XVII դ. հայ գեղանկարչության խոշոր վարպետներից էր Նաղաշ Հովնաթանը, որը հայտնի էր նաև որպես բանաս տեղծ: Նա հիմնադիրն էր Հովնաթանյան նկարիչների գերդաստանի, որի մի քանի սերունդները մեծ դեր են ունեցել հայ արվեստի անցումային շրջանում: Ընտանիքի երեք սերնդի ներկայացուցիչների վրձնին են պատկանում Էջմիածնի Մայր տաճարի նկարազարդումները:

Գեղանկարչության աշխարհիկացման ամենավառ դրսևորումն էր դիմանկարը: Անհատական և պատմական դիմանկարի հռչակավոր վարպետ էր Հակոբ Հովնաթանյանը (1692-1757), որի ստեղծագործությունները բացեցին հայ ռեալիստական արվեստի պատմության նոր էջը:

XVI-XVII դդ. հայկական մշակույթի առաջատար ճյուղերից էին դեկորատիվ-կիրառական արվեստը, որը պայմանա վորված էր Հայաստանում և մանավանդ, հայկական գաղթօջախներում արհեստների զարգացման վերելքով։ Հայերը ճանաչված էին որպես հմուտ արհեստավորներ, իսկ նրանց արտադրանքը մեծ պահանջարկ ուներ տարբեր երկրնե րում։ Մեծ արժեք էին ներկայացնում ոսկյա և արծաթյա իրերըգոտիները, գլխազարդերը, ձեռագրերի կազմերը, եկեղեցական սպասքից՝ սկիհները և ձեռաց խաչերը: Տարածված էին մանյակագործությունը և ասեղնագործությունը: Թեմատիկ պատկերազար դումներով հատկապես աչքի էին ընկնում վարագույրները արտադրված ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ գաղթավայրերում: Հայ արվեստի հետաքրքրական երևույթներից էր նաև գեղարվեստական հախճապակին:

Հայկական ժողովրդական արվեստի ավանդական ճյուղերից էին գորգագործությունը և կար պետագործությունը: Հայկական գորգերը մեծ պահանջարկ են ձեռք բերում Եվրոպայում։ Դրանք նույնիսկ պատկերվում են իտալացի և հոլանդացի նկարիչների կտավներում։ Գորգագործական

հայտնի կենտրոններն էին Արցախը, Սյունիքը, Լոռին, Շատախը: Կան առանձին գորգեր, որտեղ նշված է ստեղծման վայրը: Այդ նշումների շնորհիվ էլ առանձնացվել են Վան- Վասպուրականի, Վանանդի և Դերսիմի գորգագործական մեծ կենտրոնները: Տարբեր ժամանակներում գործվածքի ամենահայտնի առևտրական կենտրոնները եղել են Դվինում, Կարինում, Թիֆլիսում, Ալեքսանդրոպոլում, Երևանում, Ախալ ցխայում և Շուշիում։ Հայերը գորգագործությամբ աչքի էին ընկնում նաև հայկական գաղթօջախներում (Եգիպտոս, Լեհաստան, Պարսկաստան և այլն):

Հայ առաջին թատերախումբը կազմվել է Կոստանդնուպոլսում 1861 թ. Պետրոս Մաղաքյանի գլխավորությամբ, որին հաջորդել է 1868 թ. Հակոբ Վարդովյանի ստեղծած երկլեզու (հայե րեն և թուրքերեն) թատրոնը: Նույն 1868 թ. Տիգրան Չուխաճ յանի «Արշակ Բ» օպերայով սկզբնավորվում է հայ օպերան: Անգնահատելի է երգահան Կոմիտաս վարդապետի դերը. նա մոռացումից փրկել է ժողովրդական հարյուրավոր երգեր: Երաժշտության մեջ իրենց ներդրումն ունեն Քրիստափոր Կարա-Մուրզան, Մակար Եկմալյանը և ուրիշներ:

Հայոց եկեղեցու դերը հայապահպանության և ազգային մշակույթի զարգացման ու պահպանման գործում: Մեծ էր Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի դերը հայ ժողովրդի համախմբման գործում: Վերջինս իր թեմերի, ինչպես նաև Կոստանդնուպոլսի և Երուսաղեմի պատրիարքությունների միջոցով կարողանում էր համախմբել աշխարհի տարբեր վայրերում ապաստան գտած հայերին: Համատեղ գործել են նաև Սսի (Մեծի Տանն Կիլիկիո), Աղթամարի և Գանձասարի (Աղվանից) կաթողի կոսությունները: Հայոց եկեղեցին էր ապահովում հայկական գաղթավայրերի և Հայաստանի միջև կապը: Մայր Աթոռի կապերը գաղթավայրերի հետ արտահայտվում էր կրոնական ծիսակատարություններ կատարելու, ուխտագնացության, նվիրատվության (նվիրահավաքի) և այլ ձևերով: Մայր Աթո ռը մեծ դեր ուներ նաև գաղթօջախներում եկեղեցիներ հիմնելու, դպրոցներ բացելու ազգային ավանդույթները, լեզուն պահպանելու գործում։ Դպրոցաշինությունը զարգացման նոր փուլ մտավ 1441 թ. Ամենայն հայոց կաթողիկոսությունը Էջմիածին տեղափոխելուց հետո. նոր դպրոցներ բացվեցին Վաղարշապատում, Սյունիքում, Բաղեշում և այլուր: XVII դարի սկզբին Երուսաղեմի և Կ.Պոլսի հա յոց պատրիարքություններում պաշտոնավարած Մովսես վարդապետ Տաթևացին հաստատվում է Տաթևի վանքում և ձեռնամուխ լինում նոր դպրոցներ բացելուն, վանքեր ու եկեղեցիներ կառուցելուն ու վերակառուցելուն: Իսկ կաթողիկոս ընտրվելով Մովսես Գ Տաթևացին (1629-1632) վերանորո գում է Էջմիածնի վանքը, վեհարանը, կառուցում է Մայր տաճարի գմբեթը, շրջապարիսպը, Երևանի Ս. Զորավոր եկեղեցին և այլն:

XVIII դարի երկրորդ կեսին Սիմեոն Ա Երևանցի (1763-1780) կաթողիկոսը 1771 թ. Էջմիածնում հիմնադրում է տպարան, իսկ 1776թ.՝ թղթի գործարան: Կաթողիկոսը մեծ ուշադրություն է դարձնում Էջմիածնի վանական դպրոցին: Իսկ Ղուկաս Ա Կարնեցի (1780-1799) կաթողիկոսը խրախուսել է հայ գործիչների ազատագրական ձեռնարկումները:

Պետականության բացակայության պայմաններում՝ հաշվի առնելով հայոց եկեղեցու ունեցած դերը` XIX դարի վերջին քառորդին և XX դարի սկզբին Օսմանյան կայսրությունը և ցարական իշխանությունները իրականացնում էին եկեղեցու տնտեսական, հասարակական հզորությունը թուլացնելու քաղաքականություն: Այս բարդ ժամանակաշրջանում, երբ Ամենայն հայոց կաթողիկոս է դառնում Գևորգ Դ Կոստանդնուպոլսեցին (1866-1882), քայլեր են ձեռնարկվում, որպեսզի յուրաքանչյուր գյուղում բացվի դպրոց, ավելին՝ հրապարակվում են նաև ծխական դպրոցների առաջին ընդհանուր կանոնները: Հայաստանի արևմտյան հատվածում մեծ էր Կ.Պոլսի պատրիարքարանի դերը: Ներսես Վարժապետյան պատրիարքի օրոք այն ձեռնամուխ եղավ միասնական կրթական համակարգի, ազգային միջնակարգ դպրոցի ստեղծմանը:

XX դարի սկզբին Հայոց եկեղեցին պայքար է մղել ցարական իշխանության վարած հակահայ քաղաքականության դեմ՝ Մկրտիչ Ա Խրիմյանի գլխավորությամբ: Ազգային գույքը վերադարձվել է 1905 թ.։

Մխիթարյան միաբանության ավանդը հայ մշակույթում: Երիտասարդ վանական Մխիթարը (1676- 1749), ծնունդով Սեբաստիայից, երկար տարիներ ճամփոր դելով Հայաստանի վանքերով, խորապես գիտակցում է հայկական հոգևոր մշակույթի վերածնման անհրաժեշտութ յունը: 1701 թ. Կոստանդնուպոլսում հիմնում է այդ գաղափարին ծառայող վանական միաբանություն: Միաբանությունը շուտով իր մշտական հանգրվանն է գտնում Վենետիկում (1717)՝ դառնալով ազգային լուսավորական և մշակութային հաստատություն, որը գործում է մինչ օրս և կոչվում է Մխիթարի անունով: Վանքում հիմնվում է մատենադարան: Հիմնադրման առաջին օրից Մխիթար Սեբաստացին և իր համախոհները սկսում են ակտիվ թարգմանական և հրատարակչական գոր ծունեություն, ինչպես նաև ձեռնամուխ են լինում «Բառգիրք հայկազեան լեզուի» հատորների ստեղծմանը (1749-1769): Այն դառնում է հիմնարար մի աղբյուր հայոց լեզվի ուսում նասիրության համար: Անգնահատելի է Մխիթարյանների ներդրումը հայագիտության տարբեր ոլորտներում, ինչպիսիք են` կրոնագիտությունը, պատմությունը, լեզվաբանությունը, բառարանագրությունը և գեղարվեստական գրականութունը, ինչպես նաև բնագիտությունը և պատմական աշխարհագրությունը: Հայկական համայնքներում, որ սփռված էին տարբեր երկրներում, վերջին երեք դարերում մխիթարյանները հիմնել են մոտ 40 վարժարաններ, որոնց դերը հայապահպանության և կրթության զարգացման համար անգնահատելի է: Միաբանությանն են պատկանում նաև մի քանի գիտական պարբերականներ, որոնց շարքում են միչև այսօր էլ լույս տեսնող «Բազմավէպ»–ը և «Հանդէս ամսօրեա»-ն:

1773 թ. Մխիթարյանները իրենց երկրորդ կենտրոնն են հիմնում Ավստրիական կայսրությունում, այսօրՎիեննայում։ Երկու միաբանությունները վերամիավորվեցին 2000 թ. պահպանելով իրենց սեփական կալվածքները Վենետիկում և Վիեննայում։

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ինչպիսին էին հայկական մշակույթի ձեռքբերումները համաշխարհային մշակույթի համատեքստում:

19-րդ դարում հայկական մշակույթը զարգացավ և դարձավ համաշխարհային մշակույթի կարևոր մաս։ Զարգացավ գրականությունը՝ Խաչատուր Աբովյան-ի և Րաֆֆի-ի շնորհիվ, ինչպես նաև թատրոնը և երաժշտությունը, որտեղ մեծ ներդրում ունեցավ Կոմիտաս-ը։ Միաժամանակ զարգացավ կրթությունը և տպագրությունը, իսկ հայկական մշակույթը պահպանելով իր ինքնությունը՝ կապվեց համաշխարհային մշակույթի հետ։

2. Ինչպիսին էին Հայոց եկեղեցու և Մխիթարյան միաբանության ազդեցությունները, դերը` մշակույթի, հայագիտության, գիտության տարբեր ճյուղերի զարգացման գործում:

Հայոց եկեղեցին և Մխիթարյան միաբանություն կարևոր դեր ունեցան մշակույթի ու գիտության զարգացման մեջ։ Եկեղեցին պահպանեց ազգային ինքնությունը և զարգացրեց կրթությունը, իսկ Մխիթարյանները զարգացրին հայագիտությունը՝ տպագրելով գրքեր և կատարելով գիտական ուսումնասիրություններ։

3. Ինչպես էր կազմակերպվում կրթական գործը Հայաստանի երկու հատվածներում:

19-րդ դարում Արևելյան Հայաստանում կրթությունը կազմակերպվում էր ռուսական պետական համակարգով, իսկ Արևմտյան Հայաստանում՝ հիմնականում Հայոց եկեղեցու և ազգային համայնքների կողմից։ Երկու դեպքում էլ գործում էին հայկական դպրոցներ, որոնք նպաստում էին կրթության զարգացմանը։

4. Ինչպիսի նվաճումներ ունեցան հայերը XV-XIX դ. արվեստի, ճարտարապետության, գրականության ոլորտում:

XV–XIX դարերում հայերը զարգացրին ճարտարապետությունը՝ կառուցելով եկեղեցիներ ու վանքեր, արվեստը՝ հատկապես մանրանկարչությունը, և գրականությունը՝ ստեղծելով նոր ոճ ու զարգացնելով հայերենը։

1. Հեռախոսի ստեղծումը

Ալեքսանդր Գրահամ Բել 1876 թվականին ստեղծեց առաջին հեռախոսը, որը փոխեց մարդկանց հաղորդակցության ձևը։

2. Լուսանկարչության ծնունդը

19-րդ դարում մարդիկ առաջին անգամ սկսեցին լուսանկարել և պահպանել իրական պատկերներ։

3. Գոլորշու շարժիչի տարածումը

Գոլորշու շարժիչը լայն կիրառություն ստացավ և նպաստեց գնացքների ու նավերի զարգացմանը։

4. Երկաթուղիների զարգացումը

Շատ երկրներում կառուցվեցին երկաթուղիներ, որոնք միացրին քաղաքներն ու հեշտացրին ճանապարհորդությունը։

5. Արդյունաբերական հեղափոխություն

Այս շրջանում մարդիկ սկսեցին օգտագործել մեքենաներ գործարաններում, և արտադրությունը դարձավ ավելի արագ։

6. Էլեկտրական լամպի հայտնագործումը

Թոմաս Էդիսոն ստեղծեց լամպը, որը թույլ տվեց մարդկանց օգտագործել լույսը նաև գիշերը։

7. Առաջին հեծանիվների ստեղծումը

19-րդ դարում ստեղծվեցին առաջին հեծանիվները, որոնք ժամանակի ընթացքում կատարելագործվեցին։

8. Ստրկության վերացումը Ամերիկայում

ԱՄՆ-ում 19-րդ դարում վերացվեց ստրկությունը, ինչը մեծ նշանակություն ունեցավ մարդու իրավունքների զարգացման համար։

9. Բժշկության զարգացումը

Լուի Պաստեր ապացուցեց, որ մանրէները հիվանդությունների պատճառ են։

10. Գիտության արագ զարգացումը

19-րդ դարում կատարվեցին բազմաթիվ կարևոր հայտնագործություններ, որոնք փոխեցին մարդկանց կյանքը և զարգացրին տեխնոլոգիաները։

Դասարանական աշխատանք․

Սիրտը պատկանում է ո՞ր համակարգին։
ա) Մարսողական
բ) Շնչառական
գ) Արյունատար
դ) Նյարդային

Մարդու սիրտը քանի՞ խոռոչ ունի։
ա) 2
բ) 3
գ) 4
դ) 5

Սրտի վերին խոռոչները կոչվում են՝
ա) Փորոքներ
բ) Նախասրտեր
գ) Փեղկեր
դ) Մազանոթներ

Սրտի ստորին խոռոչները կոչվում են՝
ա) Նախասրտեր
բ) Փորոքներ
գ) Զարկերակներ
դ) Երակներ

Ո՞ր փորոքն ունի ավելի հաստ պատ։
ա) Աջ փորոք
բ) Ձախ փորոք
գ) Երկուսն էլ հավասար
դ) Ոչ մեկը

Սրտի փեղկերի հիմնական դերը ինչո՞վ է պայմանավորված։
ա) Արյունը մաքրելով
բ) Արյան հետադարձ հոսքը կանխելով
գ) Թթվածին արտադրելով
դ) Սրտի կծկումը ուժեղացնելով

Աջ նախասիրտը արյուն է ստանում՝
ա) Թոքերից
բ) Մարմնի բոլոր մասերից
գ) Ձախ փորոքից
դ) Աորտայից

Ձախ փորոքը արյունը մղում է՝
ա) Թոքեր
բ) Լյարդ
գ) Աորտա
դ) Վերին սիներակ

Սրտի պատը կազմված է քանի՞ շերտից։
ա) 1
բ) 2
գ) 3
դ) 4

Սրտի ներքին շերտը կոչվում է՝
ա) Էպիկարդ
բ) Միոկարդ
գ) Էնդոկարդ
դ) Պերիկարդ

§43. Ճառագայթային ջերմափոխանակում .

Մեր քաղաքակրթության հիմքն է հանդիսանում էներգիայի փոխանակումը։ Էներգիայի մեծ մասը Երկիր է հասնում Արեգակից: Արեգակնային էներգիան օգտագործվում է տերևների ծաղիկների կողմից, որոնք ծաղկում են գարնանը արևի ճառագայթների, քամիների և հոսանքների ներքո, որոնք առաջանում են Երկրի Արեգակի կողմից տաքացած տարածքների միջև ջերմաստիճանի տարբերության հետևանքով: Իսկ ջերմային էներգիայի այնպիսի աղբյուրներ, ինչպիսիք են նավթը, գազը, ածուխը «աճում էին» հին ժամանակների արևի ճառագայթների տակ։ Հարց է առաջանում՝ ինչպե՞ս է Արևից ստացվող էներգիան • հասնում Երկիր, քանի որ այս տիեզերական օբյեկտների միջև գործնականում մոլեկուլներ չկան (Երկրից մինչև Արեգակի հեռավորությունը մոտ 150000000 կմ է, հետևաբար այդքան դատարկություն՝ անօդ տարածություն տիեզերքում։ Հարկ է նշել նաև, որ ամեն վայրկյան Արեգակն ահռելի քանակությամբ էներգիա է արտանետում շրջակա տարածություն, որի որոշակի մասն ընկնում է Երկրի վրա։), այսինքն՝ չի կարող խոսք լինել ո՛չ ջերմահաղորդականության, ո՛չ կոնվեկցիայի մասին։

Առաջադրվող ստուգողական հարցեր՝

1. Ինչո՞ւ էներգիան Արեգակից Երկիր չի կարող փոխանցվել ո՛չ կոնվեկցիայի, ո՛չ էլ ջերմային ջերմահաղորդություն? 

Արեգակից էներգիան Երկիր չի կարող փոխանցվել կոնվեկցիայի կամ ջերմահաղորդականության միջոցով, քանի որ Արեգակի և Երկրի միջև ընկած տարածությունը դատարկ է (վակուում):

2. Նկարագրեք փորձը, որը հաստատում է, որ կրակի էներգիան

կարող է փոխանցվել ոչ միայն ջերմային հաղորդակցության շնորհիվ: գրել կարճ

Վերցնում ենք օդային մանոմետրին (ջերմաչափին) միացված մետաղե տուփ, որի մի կողմը սև է ներկված, իսկ մյուսը՝ փայլուն (կամ սպիտակ)։ Գործողությունը. Տուփի սև կողմի մոտ տեղադրում ենք տաքացրած մարմին (օրինակ՝ տաք արդուկ կամ կրակ)։ Դիտարկում. Մանոմետրի հեղուկի սյունը սկսում է տեղաշարժվել, ինչը ցույց է տալիս, որ տուփի ներսում օդը տաքացել է։ Եզրակացություն. Քանի որ մարմնի և տուփի միջև օդը վատ ջերմահաղորդիչ է և կոնվեկցիան ուղղված է դեպի վեր, էներգիան փոխանցվում է ճառագայթման միջոցով։

3. Ի՞նչն են անվանում ճառագայթում?

Ճառագայթումը տարածության մեջ էներգիայի հաղորդումն է մասնիկների կամ ալիքների տեսքով:

4. Ո՞ր գույնի մարմիններն են ավելի լավ կլանում ջերմությունը: Նկարագրեք փորձը

ի պաշտպանություն ձեր պատասխանի:

Ավելի լավ են կլանում ջերմությունը մուգ գույնի հատկապես սև մարմիններ:

5. Կա՞ն պայմաններ, որոնց դեպքում

մարմինը չի՞ արտանետում կամ կլանում էներգիա:

Մարմինը էներգիա չի արտանետում կամ կլանում, եթե այն գտնվում է շրջապատի հետ ջերմային հավասարակշռության վիճակում

6. Ինչ կարելի է ասել հարաբերակցության մասին:

Ֆիզիկական հարաբերակցության մասին կարելի է ասել, որ այն սահմանում է բնական երևույթների քանակական օրինաչափությունները՝ թույլ տալով մաթեմատիկական բանաձևերի միջոցով նկարագրել, կանխատեսել և չափել ֆիզիկական համակարգերի վարքագիծը տարբեր պայմաններում:

1. Որո՞նք են Ճապոնիայի աշխարհագրական դիրքի առանձնահատուկ գծերը:

Ճապոնիան կղզիներից կազմված երկիր է, որը գտնվում է Խաղաղ օվկիանոսի մեջ։ Այն մոտ է Չինաստան-ին, Կորեական թերակղզի-ին և Ռուսաստան-ին։ Այստեղ հաճախ են լինում երկրաշարժեր, քանի որ գտնվում է վտանգավոր գոտում։ Երկրի մեծ մասը լեռնային է, և այն ձգվում է հյուսիսից հարավ, դրա համար տարբեր տեղերում կլիման տարբեր է։

2. Բնական ո՞ր ռեսուրսներով է հարուստ Ճապոնիան:

Ճապոնիայի տարածքում կան բազմաթիվ օգտակար հանածոների (երկաթ, մանգան,
տիտան, ուրան) հանքավայրեր, սակայն դրանց պաշարները մեծ չեն: Համեմատաբար
նշանակալի են պղնձի և ցինկի պաշարները: Զգալի են նաև քարածխի, ծծմբի, կաոլինի
(ճենապակու հումքի) պաշարները:

3. Ինչպիսի՞ն է Ճապոնիայի կլիման

Ճապոնիայի կլիման բազմազան է, քանի որ երկիրը ձգվում է հյուսիսից հարավ։ Հյուսիսում կլիման ավելի սառը է և ձմեռները ձյունառատ են, իսկ հարավում՝ տաք և խոնավ։ Ամառները սովորաբար շոգ և անձրևոտ են, իսկ աշնանը հաճախ լինում են թայֆուններ (ուժեղ քամիներ ու անձրևներ)։

4. Ինչպիսի՞ պետական կարգ և կառուցվածք ունի Ճապոնիան:

Պետական կարգը՝ սահմանադրական միապետություն է:

5. Ինչպիսի՞ նշանավաոր վայրեր կան Ճապոնիայի այցելելու համար։

Ճապոնիայում կան շատ նշանավոր վայրեր այցելելու համար, օրինակ՝ Ֆուձի լեռ, Կիոտոյի տաճարներ և Տոկիոյի աշտարակ։ Դրանք հայտնի են իրենց գեղեցկությամբ և մշակույթով։

6. Գրի՛ր մի քանի հետաքրքիր փաստ ճապոնիայի մասին

1. Ճապոնիան կազմված է ավելի քան 6800 կղզիներից, որոնցից միայն 430-ն են մշտական բնակեցված։

2. Այստեղ շատ մարդիկ երկար կյանք են ունենում, և երկրի բնակչության մեծ մասը առողջ ապրելակերպ է վարում։

3. Ճապոնիայում շատ հայտնի են ծաղկող սակուրա ծառերը, որոնք վառ գույներով զարդարում են գարնանը քաղաքներն ու այգիները։

4. Երկրի մեծ մասը լեռնային է, ուստի հարթավայրերը քիչ են, և բնակչությունը հիմնականում կենտրոնացած է ծովափնյա տարածքներում։

5. Ճապոնիան գտնվում է Խաղաղօվկիանոսյան «կրակի օղակում», ուստի այստեղ հաճախ են լինում երկրաշարժեր և հրաբուխներ։

7. Նկարագրել Ճապոնիայի բնակչությունը

Ճապոնիայի բնակչությունը ներկայումս աշխարհում առանձնանում է իր մեծ թվով՝ 124,5 մլն (2021թ.): Աշխարհի երկրների շարքում Ճապոնիան այդ ցուցանիշով 10-րդն է:
Ճապոնիայի բնակչությունն առանձնանում է նաև մեկ այլ հատկանիշով՝ ինքնամեկուսացված գոյատևման պայմաններում ազգային բարձր միատարրությամբ: Ճապոնացիները կազմում են երկրի բոլոր բնակիչների 99%-ը: Մյուս ազգերից են այնիները, չինացիները, կորեացիները: